So sánh nước ion kiềm, nước khoáng, nước tinh khiết, hydrogen

So sánh nước ion kiềm và nước khoáng là câu hỏi gần như ai cũng đặt ra khi bắt đầu quan tâm đến chất lượng nước uống hằng ngày. Cạnh hai loại nước này còn có nước tinh khiết (nước RO) và nước hydrogen, mỗi loại được quảng cáo theo một cách khác nhau, khiến người dùng rất khó phân định. Bài viết này đặt bốn loại nước lên cùng một bàn cân với các tiêu chí đo được: độ pH, hàm lượng khoáng chất, hydrogen hòa tan, chỉ số ORP, công nghệ tạo ra và chi phí đầu tư, để bạn tự rút ra kết luận thay vì tin theo lời quảng cáo.

Bốn loại nước uống phổ biến: bản chất thật sự là gì?

Trước khi so sánh, cần thống nhất cách gọi tên. Rất nhiều tranh cãi trên mạng xuất phát từ việc hai người đang nói về hai thứ khác nhau nhưng dùng chung một cái tên.

Nước khoáng

Nước khoáng là nước lấy từ nguồn nước ngầm tự nhiên, mang theo các khoáng chất hòa tan sẵn có trong tầng địa chất mà nó đi qua như canxi, magie, natri, kali, bicarbonat. Thành phần khoáng của mỗi nguồn mỗi khác, và đó cũng là lý do vị nước khoáng của mỗi thương hiệu mỗi khác. Nước khoáng đóng chai thường chỉ được xử lý ở mức lọc cặn và tiệt trùng, cố ý giữ lại phần khoáng vì đó chính là giá trị bán hàng của sản phẩm.

Điểm cần lưu ý: nước khoáng không đồng nghĩa với nước kiềm. Có nguồn nước khoáng thiên về kiềm nhẹ, có nguồn lại trung tính hoặc hơi axit. Độ pH của nước khoáng phụ thuộc hoàn toàn vào địa chất nơi khai thác chứ không phải thứ nhà sản xuất chủ động điều chỉnh được.

Nước tinh khiết (nước RO)

Nước tinh khiết là nước đã đi qua màng lọc thẩm thấu ngược RO, loại bỏ gần như toàn bộ tạp chất hòa tan, kim loại nặng, vi sinh và cả khoáng chất. Kết quả là một loại nước có chỉ số TDS rất thấp, vị nhạt, độ pH thường quanh mức trung tính hoặc hơi axit do hòa tan CO2 từ không khí. Đây là loại nước tiêu chuẩn của ngành nước đóng bình, đóng chai và của phần lớn nhà máy thực phẩm vì tính ổn định và khả năng kiểm soát chất lượng.

Nếu bạn đang băn khoăn về chuyện nước RO có mất khoáng hay không và uống thường xuyên có ảnh hưởng gì, chủ đề đó đã được phân tích riêng trong bài nước RO là gì, uống thường xuyên có tốt không.

Nước ion kiềm

Nước ion kiềm là nước được tạo ra bằng công nghệ điện phân. Nước nguồn đi qua buồng điện phân có vách ngăn, dưới tác dụng của dòng điện một chiều trên các tấm điện cực, dòng nước tách thành hai phần: phần nước giàu ion khoáng mang tính kiềm ở cực âm và phần nước mang tính axit ở cực dương. Chính vì được tạo ra bằng thiết bị nên độ pH của nước ion kiềm là thứ người dùng chủ động chọn được, chứ không phụ thuộc vào nguồn nước tự nhiên như nước khoáng.

Trên máy ion kiềm công nghiệp Fushiwa FSWA, dải pH điều chỉnh được là 3.5 đến 10.5, tức là bao trùm cả nhánh nước kiềm để uống, nấu ăn và nhánh nước axit dùng cho vệ sinh, rửa nguyên liệu. Cơ chế cụ thể được mô tả trong bài nguyên lý điện phân có vách ngăn, còn định nghĩa tổng quát nằm ở bài nước ion kiềm là gì.

Nước hydrogen

Nước hydrogen là nước có khí hydro phân tử (H2) hòa tan trong đó. Có hai cách phổ biến để tạo ra loại nước này: sục khí hydro trực tiếp vào nước, hoặc điện phân nước để hydro sinh ra ngay tại cực âm. Ở cách thứ hai, nước hydrogen và nước ion kiềm thực chất là hai mặt của cùng một quá trình, đây là lý do rất nhiều người nhầm lẫn giữa hai khái niệm.

Khác biệt nằm ở trọng tâm: nước hydrogen nhấn mạnh nồng độ H2 hòa tan, còn nước ion kiềm nhấn mạnh độ pH và lượng ion khoáng. Một mẫu nước có thể vừa giàu hydro vừa có tính kiềm, nhưng nước hydrogen tạo bằng cách sục khí vào nước tinh khiết thì có thể trung tính về pH và gần như không có khoáng.

Bảng so sánh nước ion kiềm, nước khoáng, nước tinh khiết và nước hydrogen

So sánh chi tiết theo từng tiêu chí

1. Độ pH: thứ duy nhất bạn chủ động chọn được là nước ion kiềm

Đây là khác biệt căn bản nhất khi so sánh nước ion kiềm và nước khoáng. Với nước khoáng, độ pH là một con số cố định do thiên nhiên quyết định, nhà sản xuất chỉ công bố chứ không thay đổi. Với nước tinh khiết, độ pH cũng gần như cố định quanh mức trung tính. Chỉ có nước ion kiềm là loại nước mà người dùng bấm nút chọn mức pH theo mục đích: mức kiềm nhẹ cho việc uống hằng ngày, mức kiềm cao hơn cho việc sơ chế thực phẩm, mức axit cho việc rửa và vệ sinh dụng cụ.

Việc chọn đúng mức pH cho từng mục đích quan trọng hơn nhiều so với việc chạy theo con số pH càng cao càng tốt. Chủ đề này được phân tích kỹ trong bài pH nước uống bao nhiêu là tốt.

2. Khoáng chất: nước RO không phải kẻ xấu, nhưng cũng không phải nước uống lý tưởng

Nước tinh khiết bị chỉ trích nhiều vì mất khoáng, còn nước khoáng lại được ca ngợi vì giữ khoáng. Cách nhìn công bằng hơn là: khoáng chất trong nước uống chỉ đóng góp một phần nhỏ so với khoáng chất từ thực phẩm hằng ngày, nên chuyện thiếu hụt không nghiêm trọng như quảng cáo hay dọa. Ngược lại, độ tinh khiết cao lại chính là ưu điểm bắt buộc trong sản xuất, vì nước dùng để đóng bình, pha chế hay chạy nồi hơi cần sự ổn định và không được để cặn khoáng đóng lại trong đường ống.

Nước ion kiềm đứng ở vị trí trung gian thú vị: nó không tạo ra khoáng mới, mà cô đặc phần ion khoáng vốn có trong nước nguồn về nhánh nước kiềm. Đây là lý do máy ion kiềm cần nước đầu vào có mức khoáng phù hợp. Máy FSWA yêu cầu nước vào là nước máy đã xử lý hoặc nước RO đạt chuẩn uống được, TDS trong khoảng 30 đến 200 ppm và pH từ 5.5 đến 7.0; nước ra sau điện phân có TDS khoảng 45 đến 250 ppm. Nếu nước đầu vào quá nghèo khoáng, quá trình điện phân sẽ kém hiệu quả.

3. Hydrogen hòa tan và chỉ số ORP

Hydro phân tử hòa tan là điểm chung giữa nước ion kiềm tạo bằng điện phân và nước hydrogen. Khi hydro hòa tan trong nước, chỉ số ORP của nước có xu hướng nghiêng về giá trị âm, trái ngược với nước khoáng và nước tinh khiết thường có ORP dương.

Điều cần nói thẳng: hydro hòa tan là loại khí rất dễ thoát khỏi nước. Bất kể nguồn tạo ra là gì, để nước trong cốc mở nắp một thời gian thì lượng hydro giảm đi đáng kể. Vì vậy nước hydrogen đóng chai bán sẵn luôn gặp bài toán bảo quản khó hơn hẳn nước khoáng hay nước tinh khiết, còn nước điện phân tại chỗ có lợi thế là dùng ngay sau khi tạo ra.

4. Cách sở hữu và chi phí dài hạn

Với nước khoáng, bạn trả tiền theo từng chai, chi phí tăng tuyến tính theo lượng dùng. Một quán ăn dùng vài chục lít mỗi ngày sẽ thấy con số này cộng dồn rất nhanh theo tháng. Với nước tinh khiết và nước ion kiềm, bạn trả một khoản đầu tư thiết bị ban đầu, sau đó chi phí mỗi lít nước chủ yếu là điện, nước nguồn và bảo trì định kỳ.

Điểm cộng của thiết bị điện phân đặt tại chỗ là tuổi thọ. Trên máy FSWA, điện cực là tấm titanium, vỏ máy dùng nhựa nguyên sinh, tuổi thọ điện cực từ 5 đến 10 năm. Với vòng đời như vậy, chi phí phân bổ trên mỗi lít nước ở quy mô bếp ăn hay xưởng sản xuất thấp hơn nhiều so với mua nước đóng chai.

Nước ion kiềm và nước hydrogen khác nhau thế nào?

Đây là cặp dễ nhầm nhất. Nếu nước hydrogen được tạo ra bằng điện phân, nó gần như trùng với nhánh nước kiềm của máy ion kiềm: vừa có pH kiềm, vừa có hydro hòa tan, vừa có ORP nghiêng âm. Nếu nước hydrogen được tạo ra bằng cách sục khí hydro vào nước tinh khiết, thì sản phẩm chỉ có hydro hòa tan mà không có tính kiềm và gần như không có khoáng.

Nói ngắn gọn: nước ion kiềm là một gói gồm ba đặc tính (pH kiềm, ion khoáng, hydro hòa tan), còn nước hydrogen chỉ tập trung vào một đặc tính. Với người mua thiết bị, câu hỏi thực tế hơn là mình cần loại nước nào cho việc gì, chứ không phải tên gọi nào nghe hay hơn.

Nên uống loại nước nào? Gợi ý theo từng nhóm nhu cầu

• Gia đình, văn phòng nhỏ dùng lượng ít, hay di chuyển: nước khoáng hoặc nước tinh khiết đóng bình là lựa chọn tiện, không cần đầu tư thiết bị.
• Nhà hàng, quán ăn, bếp ăn tập thể: nước ion kiềm cho lợi thế kép, vừa có nước kiềm để uống và nấu, vừa có nhánh nước axit để rửa rau và vệ sinh dụng cụ trong cùng một máy.
• Xưởng sản xuất nước đóng bình, đóng chai, nhà máy thực phẩm: nước tinh khiết từ hệ RO là bắt buộc vì yêu cầu ổn định và hồ sơ chất lượng.
• Doanh nghiệp muốn làm sản phẩm nước ion kiềm đóng chai: cần cả hai, hệ RO làm bước tiền xử lý và máy điện phân đứng sau để tạo nước kiềm thành phẩm.

Nếu bạn đang cân nhắc giữa hai hướng thiết bị cho doanh nghiệp, bài nên mua máy lọc nước ion kiềm hay máy RO đi sâu hơn vào bài toán này theo từng mô hình kinh doanh.

Một lưu ý về sức khỏe cần nói rõ

Nước ion kiềm, nước khoáng hay nước hydrogen đều là nước uống, có thể góp phần vào thói quen uống đủ nước mỗi ngày. Tuy nhiên, đây không phải thuốc và không thay thế thuốc chữa bệnh. Người đang điều trị bệnh lý, đặc biệt là các vấn đề về dạ dày hoặc thận, nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi thay đổi loại nước uống thường dùng.

Doanh nghiệp chọn thiết bị nào để tạo ra từng loại nước?

Với nước tinh khiết, thiết bị tương ứng là dây chuyền lọc nước RO công nghiệp. Fushiwa cung cấp dải công suất từ 100 đến 5000 lít mỗi giờ, ví dụ cấu hình phổ biến cho xưởng nước quy mô vừa là dây chuyền lọc nước tinh khiết 1000 lít/giờ.

Với nước ion kiềm, thiết bị tương ứng là máy ion kiềm công nghiệp dòng FSWA với 11 mức công suất từ 250 đến 7000 lít mỗi giờ. Mức được chọn nhiều cho nhà hàng và bếp ăn cỡ vừa là máy ion kiềm công nghiệp công suất 500 l/h. Toàn bộ dòng máy áp dụng công nghệ điện phân có vách ngăn, điện cực tấm titanium, sản xuất theo tiêu chuẩn cơ sở TCCS 01:2023/FUSHIWA trong hệ thống quản lý chất lượng ISO 9001:2015, bảo hành 12 tháng phần điện.

Câu hỏi thường gặp

Nước ion kiềm và nước khoáng, loại nào tốt hơn?

Không có loại nào tốt hơn tuyệt đối. Nước khoáng tiện lợi và ổn định, hợp với nhu cầu nhỏ lẻ. Nước ion kiềm cho phép chủ động chọn độ pH và tạo nước tại chỗ với chi phí mỗi lít thấp, hợp với nơi dùng nhiều như nhà hàng, bếp ăn, doanh nghiệp.

Nước tinh khiết có mất khoáng không, uống lâu dài có sao không?

Màng RO loại bỏ gần hết khoáng nên nước tinh khiết có TDS rất thấp. Khoáng chất từ nước chỉ chiếm phần nhỏ so với khoáng từ thực phẩm, nên chế độ ăn cân đối vẫn là yếu tố quyết định. Với sản xuất, độ tinh khiết cao lại là yêu cầu bắt buộc.

Nước ion kiềm có phải là nước hydrogen không?

Nước ion kiềm tạo bằng điện phân có chứa hydro hòa tan nên mang đặc tính của nước hydrogen. Ngược lại, nước hydrogen tạo bằng cách sục khí vào nước tinh khiết thì không có tính kiềm và gần như không có khoáng, nên hai khái niệm không đồng nhất.

Nước ion kiềm để lâu có còn tác dụng không?

Phần hydro hòa tan giảm khá nhanh khi nước tiếp xúc không khí, vì vậy nên uống sớm sau khi lấy. Độ pH thì giữ lâu hơn nhiều so với hydro hòa tan.

Doanh nghiệp muốn vừa có nước tinh khiết vừa có nước ion kiềm thì làm thế nào?

Cấu hình phổ biến là đặt hệ RO ở phía trước để xử lý nước nguồn, sau đó đưa nước đã đạt chuẩn vào máy điện phân. Cách bố trí này vừa bảo vệ điện cực, vừa cho phép lấy cả hai loại nước từ một hệ thống.

Kết luận

Khi so sánh nước ion kiềm và nước khoáng cùng với nước tinh khiết và nước hydrogen, kết luận hợp lý không phải là chọn ra một loại thắng cuộc, mà là chọn đúng loại nước cho đúng việc: nước khoáng cho tiện lợi, nước tinh khiết cho sản xuất, nước ion kiềm cho nhu cầu uống và nấu tại chỗ với khả năng chỉnh pH, nước hydrogen cho mục tiêu bổ sung hydro. Doanh nghiệp có sản lượng dùng lớn thường hưởng lợi nhất từ việc chủ động tạo nước tại chỗ.

Nếu bạn đang cân nhắc đầu tư hệ thống nước cho nhà hàng, bếp ăn, trường học hay xưởng sản xuất, hãy xem thêm dải máy ion kiềm công nghiệp và dây chuyền lọc nước tinh khiết RO của Công ty CP Tập đoàn ion kiềm Fushiwa Việt Nam, hoặc gửi thông tin qua mục liên hệ trên website để đội kỹ thuật khảo sát nguồn nước và tư vấn cấu hình miễn phí.